अडवलेला रस्ता मोकळा कसा करून घ्यावा?
(मामलेदार कोर्ट ऍक्ट 1906 – कलम 5 नुसार)
गावातील शेत रस्ता, घराकडे जाणारी वाट, सार्वजनिक पायवाट किंवा नेहमी वापरला जाणारा रस्ता कोणी अडवला, तर नागरिकांना मोठा त्रास होतो. अशा वेळी कायदेशीर उपाय म्हणून मामलेदार न्यायालय अधिनियम, 1906 (Mamlatdars’ Courts Act) अंतर्गत कलम 5 महत्त्वाचे ठरते.
✅ कलम 5 म्हणजे काय?
कलम 5 नुसार जर एखाद्या व्यक्तीने—
नेहमीचा शेतरस्ता/वाट बंद केली,
रस्त्यावर अडथळा आणला,
पायवाट खोदली/दगड, काटेरी झाडे टाकली,
बांध, कुंपण, तारा लावून वाट बंद केली,
तर संबंधित व्यक्ती मामलेदार न्यायालयात अर्ज करून तो रस्ता पुन्हा मोकळा करून घेऊ शकते.
📌 कलम 5 अंतर्गत कोणत्या प्रकारच्या रस्त्यासाठी अर्ज करता येतो?
कलम 5 अंतर्गत खालील प्रकारच्या रस्त्यासाठी तक्रार करता येते:
शेतात जाण्यासाठीचा नेहमीचा रस्ता
गावातील सार्वजनिक रस्ता
वाडी-वस्ती जोडणारी वाट
शिवारातील पायवाट
पाणी वाहण्याचा मार्ग (निचरा/नाला) अडवणे
📝 अर्ज कुठे करायचा?
अडवलेला रस्ता मोकळा करण्यासाठी अर्ज हा संबंधित तालुक्याच्या मामलतदार/तहसीलदार (मामलेदार कोर्ट) यांच्याकडे करायचा असतो.
साधारणपणे:
तहसील कार्यालय फौजदारी संकलन शाखा
📑 अर्ज करताना कोणते कागदपत्रे लागतात?
अर्जासोबत खालील पुरावे जोडणे फायदेशीर ठरते:
✅ 7/12 उतारा
✅ 8अ उतारा
✅ गाव नकाशा / शिवार नकाशा
✅ रस्ता अस्तित्वात असल्याचे पुरावे
✅ पंचनामा (असल्यास)
✅ फोटो / व्हिडिओ
✅ पूर्वीचा वापर दाखवणारे पुरावे
⚖️ प्रक्रिया कशी चालते?
कलम 5 नुसार अर्ज दाखल झाल्यानंतर:
1) नोटीस
मामलेदार संबंधित अडथळा करणाऱ्या व्यक्तीस नोटीस देतो.
2) चौकशी / सुनावणी
दोन्ही पक्षांचे म्हणणे ऐकून, पुरावे तपासून चौकशी केली जाते.
3) पाहणी (Inspection)
गरज पडल्यास मामलतदार प्रत्यक्ष जागेवर जाऊन पाहणी करतो.
4) आदेश (Order)
जर रस्ता/वाट अडवलेली असल्याचे सिद्ध झाले तर मामलतदार आदेश देतो:
➡️ अडथळा हटवावा
➡️ रस्ता पूर्ववत चालू करावा
➡️ आवश्यक असल्यास पोलीस मदत घेऊन अंमलबजावणी
🚔 आदेशाची अंमलबजावणी कशी होते?
मामलतदाराचा आदेश झाल्यानंतरही समोरील व्यक्तीने अडथळा हटवला नाही तर—
तलाठी/मंडळ अधिकारी/पोलीस यांच्या मदतीने
अडथळा हटवून रस्ता खुला केला जाऊ शकतो.
⭐ कलम 5 चे फायदे
✅ जलद न्याय मिळतो
✅ खर्च कमी होतो
✅ दिवाणी कोर्टाच्या तुलनेत प्रक्रिया सोपी
✅ स्थानिक स्तरावरच प्रश्न सुटतो
✅ शेतरस्ता/वाट लवकर मोकळी होते
📌 नागरिकांनी लक्षात ठेवण्यासारखे मुद्दे
रस्ता पूर्वीपासून वापरात होता हे दाखवणे महत्त्वाचे आहे.
गाव नकाशात/शिवार नकाशात रस्ता दिसत असेल तर केस मजबूत होते.
शक्यतो फोटो, व्हिडिओ आणि साक्षीदारांचे पुरावे ठेवा.
अर्जात रस्त्याचा नेमका तपशील (गट नंबर, दिशा, लांबी) नमूद करा.
🔴अस्वीकरण (Disclaimer) :
या ब्लॉगवर प्रकाशित केलेली माहिती ही महाराष्ट्र शासनाच्या
शासन निर्णय (GR) व सार्वजनिक स्त्रोतांवर आधारित आहे.
सदर माहिती केवळ सामान्य माहितीच्या उद्देशाने देण्यात आली आहे.
कोणतीही अधिकृत कार्यवाही करण्यापूर्वी संबंधित विभागाचा
अधिकृत शासन निर्णय (GR) किंवा संकेतस्थळ तपासावे.
या माहितीच्या आधारे झालेल्या कोणत्याही नुकसानास
हा ब्लॉग किंवा लेखक जबाबदार राहणार नाही.
📢 अशाच महत्वपूर्ण माहिती साठी
आमचे Facebook Page Follow करा
👍 Follow on Facebook
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा